Columns van Jet

Wat is orthorexia?

wat is orthorexia

Na mijn driedelige docuserie Niet Gezond Meer krijg ik nog dagelijks vragen over orthorexia. Gelukkig, het heeft duidelijk wat losgemaakt. Ik krijg veel persoonlijke vragen over mijn eigen weg naar herstel, maar ook vragen als ‘hoe weet ik of ik orthorexia heb?’ en ‘is deze ziekte gevaarlijk en wat moet ik doen als ik me zorgen maak om een vriend, zus of mijn kind?’ zoeven mijn DM en mailbox in.

Ik probeer iedereen een hart onder de riem te steken en fluister vaak wat vertrouwen in, maar ik ben wel voorzichtig met advies geven. Naast het feit dat het voor ieder persoon een ander verhaal is, en het dus moeilijk is om een specifiek advies te geven, blijf ik natuurlijk ook gewoon een ervaringsdeskundige. Wat ik vooral doe is mijn beleving van mijn eetstoornis delen in de hoop dat een ander daar wat aan heeft.

De meest gestelde vragen heb ik verzameld en beantwoord ik hier, samen met Annemarie van Bellegem, kinderarts in het Emma Kinderziekenhuis en gespecialiseerd in eetstoornissen.

Wanneer weet je of je orthorexia hebt?

De Letterlijke vertaling van orthorexia nervosa is: orthos : correct/recht/het juiste, orexis: eetlust/verlangen, nervosa: zenuwachtig/geestelijk. Eigenlijk zou de je kunnen zeggen dat je jezelf de volgende vraag moet stellen: Wordt de kwaliteit van het leven bepaald door de kwaliteit van je eten?

Steven Bratman is de eerste arts en expert op het gebied van alternatieve geneeswijzen die de aandoening orthorexia voor het eerst beschreef. . Hij heeft zelf ook aan deze ziekte geleden. Op zijn website kun je een zogeheten ‘orthorexia test’ doen om te checken of je jezelf hierin herkent. http://www.orthorexia.com/

Mensen met orthorexia zullen zich niet zo snel zorgen maken over zichzelf, meestal is het eerder de omgeving die aan de bel trekt. Belangrijke signalen die wijzen op het feit dat iemand op een ongezonde manier bezig is met ‘gezond’ eten (even los van de vraag of orthorexia nu echt bestaat of niet, want orthorexia is nog geen erkende ziekte):

  • meer dan drie uur per dag besteden aan het nadenken over en het bereiden van gezond voedsel.
  • je beter voelen dan mensen met andere eetgewoonten.
  • het volgen van een bepaald zelfbedacht strikt dieet.
  • het hechten van eigenwaarde aan de naleving van het zelfopgelegde dieet (je krijgt een gevoel van zelfvoldaanheid wanneer je je hebt gehouden aan het zelf opgelegde voedingsschema).
  • het gebruik van gezonde voeding centraal stellen in het leven, ten koste van andere persoonlijke waarden, relaties, eerder genoten activiteiten, en soms, ironisch genoeg, de fysieke gezondheid.
  • het belangrijker maken van de voedingswaarde van de maaltijd dan het plezier in het eten ervan.
  • als je de keuze van wat je eet uitsluitend laat afhangen van de voedingswaarde van het eten (en het dus helemaal niet meer gaat om wat je lekker vindt).
  • als je je erg schuldig voelt wanneer je een keer iets ‘ongezonds’ hebt gegeten.
  • als het je niet lukt om bij gewone sociale gebeurtenissen mee te eten.
  • als je je gewone dagelijkse activiteiten aanpast om maar zo gezond mogelijk te kunnen eten.

Herken je veel van bovenstaande, neem dan contact op met je huisarts om je gevoel te bespreken en vraag een verwijzing naar een psycholoog om erachter te komen waar dit gedrag vandaan komt.

Wat te doen als je soms symptomen hebt van een eetstoornis, maar lang niet altijd?

Het gaat hierbij om een (dunne) scheidslijn waarbij uiteindelijk alleen jij kunt bepalen of je doorslaat en in welke mate je last hebt van je eetgedrag.Als er in je omgeving ook signalen komen waaraan je merkt dat het niet goed gaat, neem die dan zeker serieus.
Er zijn verschillende soorten eetproblemen. Welke verschijnselen je hebt, hangt af van het soort eetprobleem.
Deze verschijnselen kunnen wijzen op een eetprobleem:

  • Je wordt steeds banger om aan te komen.
  • Je bent steeds meer met eten bezig.
  • Je vindt jezelf dik, terwijl je een normaal gewicht hebt voor je lengte en leeftijd of weegt zelfs te weinig.
  • Je probeert af te vallen door zo min mogelijk te eten, alleen nog maar gezonde dingen te eten, heel veel te sporten of te bewegen, over te geven en/of laxeermiddelen te gebruiken.
  • Je hebt regelmatig eetbuien, waarna je wel of niet overgeeft.
  • Je eet te weinig of te weinig verschillende dingen, waardoor je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, afvalt of niet goed groeit.
  • Eten heeft een enorm negatieve invloed op je sociale leven.

Herken je veel van bovenstaande, neem dan contact op met je huisarts om je gevoel te bespreken en vraag een verwijzing naar een psycholoog om erachter te komen waar dit gedrag vandaan komt.

Kun je ook zonder therapie blijvend van anorexia of orthorexia afkomen?

Nee, een eetstoornis gaat meestal niet vanzelf over. Een beginnende eetstoornis kan overgaan in een ernstigere eetstoornis, dus hoe eerder je hulp zoekt, hoe beter. Heb je het idee dat je al symptomen hebt van een eetstoornis hebt (het erkennen ervan is al een mooie overwinning), ga dan naar je huisarts.

Vaak komt het voor dat mensen hier te lang mee wachten omdat er vaak schaamte bij komt kijken. Probeer iemand in je omgeving hierbij in vertrouwen te nemen. Het delen van je gevoel is moeilijk, maar wel de grootste stap naar herstel.

Ik vind dat mijn vriendin een obsessie heeft voor eten en sport en ik maak me zorgen. Ze ontkent het als ik het haar vraag. Hoe kan ik haar het beste bereiken zodat ze niet meteen in de ontkenning schiet?

Probeer het gesprek aan te gaan waarbij je je zorgen uit. Spreek hierbij vanuit jezelf.. Benoem wat jij voelt en beleeft en zeg waar je je zorgen over maakt. Vraag haar ook of zij jouw gevoel serieus wil nemen en even wil nadenken over jullie gesprek. Laat je vriendin zien dat ze veilig is,, geef haar een knuffel, laat blijken dat als er echt iets aan de hand is, zij het bij jou kwijt kan zonder dat je zal oordelen.

Hoe moet ik als ouder/docent reageren? Hoe moet ik er als buitenstaander mee omgaan?

Zie hiervoor de website van Buro Puur en Proud2Bme, daar zijn heel veel informatie en handleidingen te vinden. Op deze pagina’s staan ook goede handleiding voor bijvoorbeeld ouders om ermee om te gaan. Kijk hier:  Proud2Bme en Buro Puur

Hoe kan ik het beste mijn dochter benaderen?

Lees dit artikel van thuisarts.nl eens. En probeer liefdevol te begrenzen.

Is het zo dat als je genetisch gevoelig bent voor eetstoornissen, je NU gemakkelijker vatbaar bent?

Ja, het is zeker zo dat er een genetisch profiel bestaat waarbij je gevoeliger bent om een eetstoornis te ontwikkelen. Je DNA bepaalt natuurlijk ook voor een deel wie je bent, maar het is ook echt zo dat als er een familielid is dat een eetstoornis heeft of heeft gehad, je een groter risico op het ontwikkelen van een eetstoornis looptDe genetische kwetsbaarheid die je hebt en de triggers die op je pad komen kunnen er voor zorgen dat je een eetstoornis krijgt.

Hoe kan ik het uitleggen aan mijn familie zodat ze beter begrijpen dat het niet per se om dun willen zijn gaat?

Je kunt ze wijzen op bepaalde sites (ik zal onderaan deze pagina een paar goede sites delen) of verschillende docu’s.

Het is heel belangrijk om je ouders erbij te betrekken zodat er wordt erkend dat je een probleem hebt. Let wel goed op, en dit geldt voor velen: ervoor willen zorgen dat je ouders het begrijpen is niet allesbepalend, er zijn vaak heel veel verschillende factoren die meespelen in het herstel van je proces. Het begrip van je ouders levert daar een bijdrage aan.

Het boek ‘Ouders als bondgenoot’ kan dus een goede hulp zijn voor je ouders; je kan hen vragen het te lezen.

Hoe helpt mijn omgeving bij mijn herstel? Ik neem steeds meer afstand van de mensen om me heen, ik weet niet hoe ik ze er bij moet betrekken.

Probeer echt altijd het gesprek aan te gaan als je iets dwars zit. Het binnenhouden helpt niet. Maak het openbaar. Het is jouw gevoel, dat mag er ook zijn. Andere mensen mogen daar een mening over hebben maar uiteindelijk gaat het vooral om hoe jij het ervaart. 

Wat moet je doen als je wordt behandeld als een 12-jarige door je behandelaar terwijl ik al 17 jaar ben?

Begin hierbij eerst bij jezelf. Als je graag als volwassene behandeld wilt worden, is het ook hier belangrijk dat je hierover een (volwassen) gesprek aangaat. Benoem wat je vervelend vindt, laat je gevoel spreken en houd het bij jezelf.

Wat moet ik doen als ik het niet eens ben met mijn behandeling? Ik moet al mijn eten bijhouden en Liga’s en Snelle Jelles eten terwijl ik veel liever een zelfgebakken bananenbrood eet, maar dat mag niet.

Ga eerst bij jezelf na: is dit je visie die spreekt of is het nog steeds je eetstoornis? Ga hierover een gesprek aan met je begeleider. En wat er dan ook uit dat gesprek komt; het is aan jou om te bedenken hoe belangrijk het voor je is. Hoe belangrijk is het om te herstellen? Vraag je ook goed of alles wat je deed vóórdat je in de kliniek kwam wél gezond was. Er is eigenlijk vrijwel geen ‘slechte voeding’, het gaat alleen maar om de mate waarin je iets doet

De meeste instellingen werken volgens het Voedingscentrum.De eettrends gaan de afgelopen jaren in een rap tempo, dus het zou kunnen zijn dat de ziekenhuizen niet altijd up to date zijn, maar dat betekent niet dat ze ‘verkeerde’ dingen voorschotelen.

Wat kun je anno 2018 doen om je zo min mogelijk te laten beïnvloeden door de ‘perfecte lichamen’ op Instagram?

Ga bij jezelf na, bij iedereen die je volgt: word ik hier ECHT gelukkig van? En wat brengt het mij? Is het antwoord ‘nee’ en levert het je niks op; ontvolg dan die persoon. Wees hierin vooral lief voor jezelf en schaam je er niet voor. Als jij het nodig hebt om bepaalde accounts niet te zien, dan is dat zo. Je bent juist sterk als je jezelf hierin in bescherming neemt en kritisch je lijst doorgaat en de accounts waar je je niet goed bij voelt ontvolgt.
Probeer vooral te leren om te focussen op wat je wél hebt en waar je wél gelukkig van wordt en waar je wél trots op kunt zijn, in plaats van op wat er volgens jou allemaal niet is.

Hieronder vind je bronnen en informatie over eetproblemen:

  • www.wijzijnmind.nl, voor betrouwbare informatie over psychische aandoeningen.
  • www.weet.info, een patiëntenvereniging voor mensen met een eetstoornis en hun omgeving.
  • www.ixtanoa.nl, een organisatie voor en door ervaringsdeskundigen. Ixta Noa biedt ook online (zelf)hulp en zelfhulpgroepen.
  • www.proud2bme.nl, een website voor jonge meiden die problemen met eten en met hun zelfbeeld hebben.
  • www.naeweb.nl, op deze website voor hulpverleners vind je behandelcentra en uitleg over therapievormen voor mensen met eetstoornissen.
  • www.99gram.nl, een website over eten, uiterlijk en gewicht voor (jonge) meiden met eetproblemen.
  • www.dietisten-eetstoornissen.nl, op deze website vind je diëtisten die mensen met een eetstoornis kunnen helpen.
  • www.buropuur.nl, op deze website staat informatie speciaal voor leerkrachten, professionals, familie en vrienden.

Waarschijnlijk vind je dit ook leuk

Over Jet

Foto: Dana van Leeuwen

Begin met mij een gesprek over eten en we raken de komende uren niet uitgepraat. Maar ook als je me vraagt een rondje te joggen of een potje te boksen ga ik graag met je mee. Als we dan tenminste wél ‘s avonds samen gaan koken en wie weet nog even het café in, want dat hoort óók bij een gezonde levensstijl. Je moet goed eten en een keer een kater hebben is geen ramp, alleen de kunst is: wat doe je daarná? En heb je een keer helemaal geen zin in de gym of in een oergezond maal? Maak er vooral geen punt van. Wie de lat te hoog legt, houdt dat niet lang vol. Als je de balans weet te vinden, ben je op je gelukkigst. Dus, voor een happy & healthy leven geldt: niet te streng en al helemaal niet saai. Dat is hoe ik erover denk.
Deze visie, mijn verhaal, tips en adviezen deel ik in mijn boeken “Het boek van Jet” en “Tips van Jet”. In september verschijnt het boek “Uit huis met Jet” voor iedereen die op zichzelf gaat wonen en graag lekker, makkelijk en vers wil koken.

Ook organiseer ik “Dag met Jet” en “Weekend met Jet”. Sinds kort kun je hier, op het forum, meepraten of elkaar juist advies vragen.

Ik schrijf als freelancer over alles wat te maken heeft met voeding, koken, restaurants en sport. Ik ben lang smulpaap- columnist geweest in het Parool, je kunt mijn artikelen lezen in het tijdschrift ExtraLekker én ik schrijf maandelijks voor het tijdschrift AndC. Maar ook op bewegend beeld kun je mij zien in mijn 3-delige serie “Niet Gezond Meer” op NPO3 (23, 30 mei en 6 juni om 21.05) en was ik vorig jaar te zien in het programma Foodmakers op RTL4 én op mijn You-Tube-kanaal.